Frjįlshyggjurugludallur aš nafninu Frišbjörn Orri Ketilsson hefur skrifaš grein į vefnum sķnum sem ber titilinn "Menningarveršmęti į frjįlsum markaši". Žar fęrir Frišbjörn rök fyrir žvķ aš "menningarveršmęti" į borš viš fornleifar og handrit Ķslendinga ęttu aš vera seld į frjįlsum markaši ķ staš žess aš vera ķ varšveislu rķkisins. Įstęšur hans fyrir žessari athyglisveršu skošun, svo framarlega sem ég get greint, eru eftirfarandi:
A) Lįgmarksrķki sem verndar einungis lķf, frelsi og eignarétt er réttlįtt fyrirkomulag. Verndun įkvešinna veršmęta śt frį tilfinningalegu mati stjórnmįlamanna er ekki hluti af lįgmarksrķkinu.
B) Ekki eru allir sammįla um aš višhald t.d. žjóšminjasafns skapi žjóšarķmynd, og "žaš er fįrįnlegt aš taka skošanir fįrra og žvinga alla til aš taka žįtt ķ kostnaši af slķkum skošunum".
C) Žaš er rangt aš įlykta aš slķkir munir fengju slęma mešferš ef žeir vęru ķ einkaeign. Žvert į móti mundi sį sem greitt hefši fyrir muninn meta hann meira heldur en rķkisstarfsmenn sem hafa ekkert fjįrmagn bundiš ķ muninum.
D) Einstaklingur sem ętti slķkan fornmun mundi nota hann til aš žéna tekjur meš žvķ aš selja ašgang aš honum.
Punktur A er umfangsmikill, og žótt finna megi żmisleg rök gegn žessu blessaša lįgmarksrķki nżfrjįlshyggjusinna žį mun ég ekki fari ķ žaš nśna. Ķ stašinn mun ég einbeita mér aš žvķ aš hrekja eša allavega kasta skugga į punkta B, C og D.
Lķtum į punkt B. Vissulega eru menn meš mjög misjafnar skošanir um hvaš skapi "žjóšarķmynd", hvaš svo sem žaš kann nś aš vera. Menn eiga žaš nś til aš hafa mismunandi skošanir į hinum żmsu efnum, ž.į.m. um hvort aš bjóša ętti landsmönnum upp į ókeypis menntun og heilbrigšisžjónustu greidda śr rķkiskassanum. Aš lįgmarksrķkinu gefnu er aušvitaš hęgt aš rįšast til atlögu į żmislegt sem rķkiš tekur sér fyrir hendur. Žetta er augljóst. En lykiloršiš ķ žessari stašhęfingu er "fįrra". Žykist Frišbjörn tala hér fyrir ķslensku žjóšina? Mér viršist sem žorri Ķslendinga séu nś bara bżsna sįttir viš žaš aš hluti skattpeninga žeirra fari ķ aš gera fornminjar, handrit og annan sameiginlegan menningararf ašgengilegan almenningi. Ef svo vęri ekki žį mundu hinir ósįttu eflaust lįta heyra ķ sér. Tökum dęmi. Ef stjórnmįlamenn hér į landi legšust aftur į móti śt kaup į "fyrsta gķtarnum sem Bķtlarnir eignušust" fyrir peninga skattgreišenda žį yršu eflaust haršyrš mótmęli, en hér er veriš aš ręša um sérķslenska muni sem snerta sögu lands og žjóšar.
Hvaš punkt C snertir, žį er ég alveg sammįla höfundi aš žaš vęri afar ólķklegt "aš aušmašur kaupi Flateyjarbók og noti hana [...] 'sem klósettpappķr'". Žó žykir mér mįliš alls ekki snśast um hvort fornmunir fįi góša eša slęma mešferš ķ einkaeign mišaš viš rķkiseign. Žaš mį žó meš nokkuri vissu segja aš fornleifafręšingar og sérfręšingar sem rannsaka og sjį um fornmuni fyrir hönd rķkisins (og ž.a.l. hins almenna skattborgara) séu vel ķ stakk bśnir til aš passa upp į žį. Žarna žykir mér frjįlshyggjan falla ķ enn eitt skipti į fįrįnlega barnslegri mynd af žeim öflum sem knżja mannskepnuna įfram. Alltaf rekst mašur į žennan homo economicus (žį kynlegu skepnu!), hinn skynsama mann sem hefur einvöršungu hįmörkun efnislegra gęša sér aš takmarki. Žetta lķkan af mannlegri hegšun stenst einfaldlega ekki žolraun reynslunnar. Žaš eru til aušmenn sem meta einkasafn sitt svo mikiš aš žeir vilja ekki gręša meira meš žvķ aš gera žaš öšrum ašgengilegt gegn greišslu. Į svipašan hįtt eru til fornleifafręšingar sem bera svo mikla viršingu fyrir žekkingar- og fręšslugildi fornmuna aš žeir mundu ekki skemma žį eša lįta žį grotna žó svo aš žeir hljóti ekkert fjįrhagslegt tjón af.
Af öllu žvķ sem höfundur lętur śt śr sér žykir mér žó punktur D hępnastur. Žótt aš aušmašur meš veršmęta fornmuni og "menningararf" ķ eign sinni gęti vissulega haft tekjur af žvķ aš selja almenningi ašgang, žį eru til fjölmörg dęmi um rķka safnara sem draga aš sér menningarveršmęti hvašan aš śr heiminum fyrir einkasafn sitt, sem ekki er opiš almenningi eša fręšimönnum. Vandinn viš slķkt fyrirkomulag felst einfaldlega ķ žvķ aš menningarveršmęti eru einstök. Žaš er bara ein Flateyjarbók (svo ég noti nś dęmi höfunar), og ekkert annaš rit getur komiš ķ staš hennar. Veršmęti bókarinnar er fólgiš ķ žvķ aš ekki er hęgt aš skapa fleiri slķkar bękur, ólķkt flestöllum vörum į hinum almenna markaši. Hagfręšingar kalla slķkar vörur "einskoršaša vörutegund" ("exclusive commodity"). Žess vegna er veršmęti bókarinnar, sem og annara fornmuna, hįmarkaš meš žvķ aš gera hana ašgengilega sem flestum. Žvķ markmiši er nįš įgętlega meš žvķ aš lįta rķkiš reka söfn og hafa sérlęrša fręšimenn ķ vinnu viš umsjón žeirra. Fyrir mitt leiti žį sé ég ekki eftir krónu af mķnum skattpeningum sem fer ķ žetta.