Sveinbjorn Thordarson's Website

Síðasta færsla mín hér á síðunni gekk út á að hrekja nokkrar algengar röksemdafærslur nýfrjálshyggjumanna. Röksemdafærslur þessar og mótrök gegn þeim voru af heimspekilegri toga. Aftur á móti þá er ahyglisvert að hugleiða nokkur praktísk samfélagsvandamál sem lágmarksríki plús markaður virðast ekki geta leyst.

Ímyndum okkur að við höfum eitthvað ákveðið kassalaga landsvæði. Það má hugsa sér að þessu landsvæði sé skipt í 9 reiti. Jón bóndi á landreitinn í miðjunni, en aðrir bændur eiga svæðin í kring. Síðan kemur Gunni iðnjöfur og kaupir upp þessa 8 reiti í kringum reit Jóns bónda.

Undir fyrirkomulagi nýfrjálshyggjunnar þá er eignaréttur Gunna algjör. Hann getur meinað Jóni bónda aðgöngu að landinu sínu. Hann getur reist risastóra múrveggi í kringum landareign Jóns og ráðið varðmenn með varðhunda til að gæta svæðisins. Síðan getur hann byggt risastórar verksmiðjur á landareignum sínum, sem spýja út svörtum kolareyk (munið að ríkið skiptir sér ekki af mengun!). Þarna er illa farið með Jón bónda, þykir mér. Hann getur ekki yfirgefið landsvæði sitt án heimildar Gunna, og líður heilmikið fyrir "externalities" sem fylgja þeirri starfsemi sem fyrirfinnst á reitunum sem snerta landskika sinn.

Það er fremur írónískt að stjórnkerfi þar sem svona lagað getur viðgengist skuli kenna sig við frelsi. Ég fæ ekki betur séð en að Jón bóndi búi þarna við töluvert ófrelsi -- hann getur ekkert farið, og fyrir vikið getur ekkert gert utan landareignar sinnar. Ef hann reynir að ræða við ríkið um þetta, þá fær hann blákalt svarið "Ríkið ver einungis líf, frelsi og eignir". Kannski mundi nýfrjálshyggjumaður svara að brotið væri á frelsi Jóns, og að Gunni ætti að leyfa honum að ferðast gegnum svæðið sitt, en þá er brotið á eignarétti Gunna. Þarna er þversögn í kerfinu. Ef ríkið á að tryggja ferðafrelsi Jóns þá þarf leið til að leysa slíkar þversagnir. Þetta þýðir að stofna þarf nefndir, hagsmunafélög og sérfræðinga til að leysa vandann, en þá erum við tæpast lengur með þetta útópíska lágmarksríki, er það?

Ímyndum okkur að Gunni auðjöfur eigi stórt dagblað, köllum það Kvöldblaðið. Upp kemur deila milli Gunna og Jóns (kannski í kjölfar ofannefndrar deilu?), og Gunni verður mjög bitur í garð Jóns. Hann lætur Kvöldblaðið prenta á forsíðuna "Jón bóndi er barnaníðingur og morðingi" eða eitthvað álíka. Í kjölfarið er mannorð Jóns svert, og enginn vill eiga samskipti við hann né veita honum lífsnauðsynjar. En þarna er ekki brotið á rétti Jóns til lífs, eigna eða frelsis. Það er hreinlega logið um hann í fjölmiðli.

Klassískt svar nýfrjálshyggjumanna við svona vandamáli er að segja að markaðurinn refsi Kvöldblaðinu fyrir að prenta lygar, þ.e.a.s. að fólk muni hætta að kaupa Kvöldblaðið því það treystir ekki lengur því sem þar stendur. Þannig mun blaðið líða fyrir lygarnar sem það birti. En hver ætlar að upplýsa fólkið um að Jón bóndi sé ekki barnaperri? Aðrir fjölmiðlar? Allt í lagi, ímyndum okkur að markaðurinn refsi slíku dagblaði í raun og veru (þótt sagan sýni annað). Ímyndum okkur að fólk frétti af lygunum og hætti að versla við Kvöldblaðið, og blaðið verður gjaldþrota í kjölfar þess. Ímyndum okkur að þetta sé sanngjörn refsing fyrir að prenta lygar. En hvað með Jón? Mannorð hans hefur orðið fyrir hnekki. Kannski loðir barnaníðingsstimpillinn yfir honum alla ævi. Hvernig er honum bætt þetta óréttlæti? Við því hefur nýfrjálshyggjan engin svör -- samkvæmt henni hefur Jón engan rétt til miskabóta. Markaðurinn sér um réttlæti.

Mér þætti gaman að heyra hvað nýfrjálshyggjumenn hefðu að segja við ofantöldum dæmum. Ég sé ekki hvernig hægt er að halda bæði í lágmarksríkið og tryggja Jóni réttlæti í þessum tveimur aðstöðum.